کم شنوایی یک طرفه چیست؟ بررسی کامل علل، علائم و روش های درمان

کم شنوایی یک طرفه یکی از مشکلات شایع شنوایی است که اصولا نادیده گرفته‌می‌شود، اما تاثیرات قابل توجهی بر زندگی روزمره دارد. این اختلال می تواند جهت یابی صدا، درک گفتار و حتی تعادل فرد را تحت تاثیر قرار دهد. 

اگر احساس می کنید که یکی از گوش های شما صداها را ناواضح می شنود یا وزوز گوش یک طرفه دارید، به احتمال زیاد دچار کم شنوایی یک گوش شده‌اید و قبل از مشکل ساز شدن باید درمان را شروع کنید.  از آنجا که بررسی علت، علائم و روش های درمان کم شنوایی یک گوش تاثیر چشمگیری در پیشگیری و مدیریت این اختلال دارد، ما قصد داریم در این نوشتار به طور مفصل به مشکل ناشنوایی یک طرفه بپردازیم؛ با ما همراه باشید

کم شنوایی یک طرفه چیست؟

کم شنوایی یک طرفه به وضعیتی گفته می شود که در آن شنوایی گوش چپ یا راست کاهش پیدا می کند یا به طور کامل از بین می رود. این مشکل می تواند به صورت ناگهانی یا تدریجی بروز پیدا کند و شدت آن از خفیف تا عمیق متغیر است.

برخلاف تصور اکثر افراد، کم شنوایی یک گوش مشکل پیش پا افتاده‌ای نیست، بلکه می تواند درک گفتار، جهت یابی صدا و حتی تعادل فرد را تحت تاثیر قرار دهد.

انواع کم شنوایی یک طرفه

از نظر شنوایی سنجی، کم شنوایی یک گوش بر اساس محل آسیب به سه دسته زیر تقسیم می شود:

کم شنوایی انتقالی یک طرفه

کم شنوایی انتقالی یک طرفه زمانی رخ می دهد که به دلیل تجمع جرم گوش، عفونت گوش میانی یا پارگی پرده‌گوش در گوش خارجی یا میانی مشکل ایجاد می شود و مانع از رسیدن اصوات به گوش داخلی می شود. 

از جمله علائم کم شنوایی انتقالی یک طرفه عبارتند از کاهش شنوایی در گوش چپ یا راست، احساس پر بودن گوش و وزوز گاهگاهی گوش است.

در این حالت سلول های شنوایی سالم هستند و در صورت تشخیص به موقع مشکل با پاکسازی مجرای گوش، دارو یا جراحی ساده قابل درمان است.

کم شنوایی حسی عصبی یک طرفه

کم شنوایی حسی عصبی یک طرفه در صورت وارد شدن آسیب به گوش داخلی (حلزون گوش) یا عصب شنوایی رخ می دهد. به دلیل اینکه در این نوع اختلال، سلول های مویی گوش داخلی که وظیفه تبدیل صدا به پیام عصبی را دارند، آسیب می بینند، معمولا کم شنوایی دائمی خواهد بود و امکان درمان قطعی آن وجود ندارد. 

از جمله دلایل کم شنوایی حسی عصبی یک طرفه می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• کاهش شنوایی ناگهانی گوش راست یا چپ (ناشنوا شدن ناگهانی)؛
• عفونت شدید گوش داخلی یا ویروسی؛
• آسیب ناشی از صداهای بسیار بلند یا ضربه به سر؛
• تومور یا مشکل عصب شنوایی؛

علائم شایع آن نیز عبارتند از:

• کاهش شنوایی در گوش چپ یا راست؛
• وزوز گوش یک طرفه؛
• دشواری در تشخیص جهت صدا؛
• خستگی ذهنی هنگام شنیدن گفتار در اماکن شلوغ؛

کم شنوایی آمیخته یک طرفه

کم شنوایی آمیخته یک طرفه، ترکیبی از کم شنوایی انتقالی و کم شنوایی حسی عصبی است. به عبارتی، اصوات نه تنها به خوبی به گوش داخلی منتقل نمی شود، بلکه گوش داخلی یا عصب شنوایی نیز قادر به پردازش کامل آن نیست.

این نوع کم شنوایی نیاز به بررسی دقیق متخصص شنوایی سنجی و گاهی تصویربرداری دارد، زیرا درمان آن پیچیده‌تر از دو نوع قبلی است. 

از جمله دلایل شایع کم شنوایی آمیخته یک طرفه می تواند ترکیبی از مشکلات قبلی باشد که شامل موارد زیر است:

• تجمع جرم گوش یا عفونت گوش میانی همراه با آسیب به سلول های مویی گوش داخلی.
• ضربه یا آسیب سر که هم ساختار گوش میانی و هم گوش داخلی را درگیر می کند.

علائم کاهش شنوایی در یک گوش در این حالت معمولا شدیدتر از کم شنوایی انتقالی است و شامل وزوز گوش مداوم، مشکل در درک گفتار و تشخیص جهت صدا است.

درمان کم شنوایی آمیخته یک طرفه ممکن است شامل ترکیبی از درمان دارویی، جراحی یا توانبخشی شنوایی باشد تا اثرات هر دو نوع مشکل کاهش یابد و کیفیت شنوایی فرد بهبود پیدا کند.

بیشتر بخوانید : سمعک استخوانی برای چه نوع کم شنوایی خوب است ؟

علت کم شنوایی یک طرفه چیست؟

عوامل مختلفی می توانند باعث کاهش شنوایی یک گوش شود. شناسایی علت بروز این مشکل، نقش مهمی در انتخاب روش درمان مناسب دارد. از جمله دلایل شایع ناشنوایی یک طرفه عبارتند از:

• عفونت های گوش میانی یا داخلی؛
• ضربه به سر یا گوش؛
• قرار گرفتن در معرض صدای بلند به صورت یک طرفه؛
• تومور عصب شنوایی (تومور گوش داخلی) یا مشکلات عصبی؛

علائم کم شنوایی یک طرفه چیست؟

علائم کم شنوایی یک گوش معمولا واضح نیستند و معمولا افراد در مراحل اولیه متوجه این مشکل نمی شوند. از جمله شایع ترین علائم کاهش شنوایی یک طرفه عبارتند از:

• سختی در شنیدن صداها از یک سمت؛
• مشکل در تشخیص جهت صدا؛
• اختلال در درک گفتار به ویژه در اماکن شلوغ؛
• احساس پری یا فشار در یک گوش؛
• وزوز گوش یک طرفه؛

تشخیص کم شنوایی یک طرفه

تشخیص دقیق کم شنوایی یک گوش با معاینه ساده امکان پذیر نیست و نیاز به ارزیابی های تخصصی مثل ادیومتری، تمپانومتری و بررسی رفلکس های شنوایی برای تعیین نوع و شدت کم شنوایی می باشد. 

البته در برخی موارد، انجام تصویربرداری های تخصصی مانند MRI به منظور بررسی عصب شنوایی ضروری است؛ به خصوص اگر کم شنوایی ناگهانی یا پیشرونده باشد. 

آیا امکان درمان کم شنوایی یک طرفه وجود دارد؟

درمان کم شنوایی یک طرفه بستگی به علت بروز این مشکل دارد. در صورتی که مشکل انتقالی باشد، با درمان های دارویی یا جراحی ساده می توان تا حد زیادی شنوایی را بازگرداند. 

اما در صورتی که کم شنوایی حسی عصبی باشد، معمولا درمان قطعی وجود ندارد، اما می توان با استفاده از راهکارهای توانبخشی شنوایی مانند سمعک، کاشت حلزون، تمرین های شنیداری و توانبخشی گفتار و … می توان کیفیت شنوایی را بهبود بخشید.

در صورت ابتلا به کم شنوایی ناگهانی یک طرفه، اگر تشخیص به موقع باشد امکان درمان سریع کم شنوایی با داروهای مناسب وجود دارد، اما تاخیر در درمان احتمال بهبود را به شدت کاهش می دهد.

راهکارهای پیشگیری از کم شنوایی یک گوش

اگرچه همیشه ناشنوایی یک طرفه قابل پیشگیری نیست، اما با رعایت نکات زیر تا حد زیادی می توان خطر بروز آن را کاهش داد:

• پرهیز از قرار گرفتن در معرض صداهای بلند به صورت یک طرفه؛
• استفاده صحیح از هندزفری و هدفون؛
• درمان به موقع عفونت گوش؛
• مراجعه سریع به پزشک در صورت افت شنوایی ناگهانی؛
• انجام تست شنوایی دوره ای؛

کم شنوایی یک طرفه چه مشکلاتی در زندگی روزمره ایجاد می ‌کند؟

بسیاری از افراد تصور می‌ کنند اگر یک گوش سالم باشد، کم شنوایی یک طرفه تأثیر چندانی بر زندگی روزمره نخواهد داشت. در حالی که گوش ‌ها به صورت هماهنگ با یکدیگر کار می ‌کنند و مغز برای تحلیل دقیق صداها به اطلاعات هر دو گوش نیاز دارد. به همین دلیل، حتی کاهش شنوایی در یک گوش نیز می ‌تواند چالش ‌های مختلفی ایجاد کند.

دشواری در تشخیص جهت صدا

افراد مبتلا به کم شنوایی یک طرفه معمولاً نمی‌ توانند به راحتی تشخیص دهند صدا از کدام سمت می‌ آید. برای مثال ممکن است هنگام رانندگی، عبور از خیابان یا حضور در محیط‌ های شلوغ در تشخیص جهت بوق خودرو یا صدای افراد دچار مشکل شوند.

مشکل در شنیدن مکالمات گروهی

در جلسات کاری، کلاس ‌های آموزشی یا دورهمی ‌های خانوادگی، شنیدن صحبت چند نفر به طور هم ‌زمان دشوارتر می ‌شود. به همین دلیل برخی افراد احساس می ‌کنند مدام بخشی از گفتگو را از دست می ‌دهند.

خستگی ذهنی بیشتر

فرد مبتلا به ناشنوایی یک طرفه یا کم شنوایی یک گوش باید تمرکز بیشتری برای شنیدن و درک صحبت دیگران داشته باشد. این موضوع می ‌تواند در پایان روز باعث خستگی ذهنی و کاهش تمرکز شود.

کاهش اعتماد به نفس در موقعیت‌ های اجتماعی

برخی افراد به دلیل نگرانی از اینکه صحبت دیگران را درست نشنوند، به تدریج از حضور در جمع ‌ها اجتناب می ‌کنند. این مسئله می ‌تواند بر کیفیت زندگی و روابط اجتماعی تأثیر بگذارد.

زندگی با کم شنوایی یک طرفه چگونه آسان ‌تر می ‌شود؟

رعایت چند نکته ساده می ‌تواند به بهبود ارتباطات روزمره کمک کند:

• قرار گرفتن گوش سالم رو به گوینده
• کاهش صداهای مزاحم محیط
• انتخاب محل نشستن مناسب در جلسات و کلاس ‌ها
• استفاده از سمعک یا تجهیزات کمک ‌شنوایی در صورت نیاز
• اطلاع دادن به اطرافیان درباره مشکل شنوایی

چرا افراد مبتلا به کم شنوایی یک طرفه در محیط‌ های شلوغ مشکل بیشتری دارند؟

یکی از رایج ‌ترین شکایت ‌های افراد مبتلا به کم شنوایی یک طرفه این است که در محیط‌ های آرام تا حد زیادی می ‌توانند مکالمات را دنبال کنند، اما به محض ورود به رستوران، مهمانی، مرکز خرید یا محل کار شلوغ، درک گفتار برایشان دشوار می ‌شود.

دلیل این موضوع به نحوه پردازش صدا توسط مغز ارتباط دارد. مغز انسان برای تفکیک صدای گفتار از صداهای مزاحم محیط، اطلاعات دریافتی از هر دو گوش را با یکدیگر مقایسه می‌ کند. زمانی که یکی از گوش ‌ها عملکرد طبیعی نداشته باشد، این فرآیند با اختلال مواجه می‌ شود.

اثر سایه سر (Head Shadow Effect) چیست؟

سر انسان به طور طبیعی بخشی از امواج صوتی را مسدود می ‌کند. زمانی که فرد دچار کم شنوایی یک گوش باشد، اگر گوینده در سمت گوش آسیب ‌دیده قرار بگیرد، بخشی از صدا قبل از رسیدن به گوش سالم توسط سر تضعیف می ‌شود. به این پدیده «اثر سایه سر» گفته می‌ شود.

مهم ‌ترین دلایل دشواری شنیدن در محیط‌های شلوغ عبارتند از:

• کاهش توانایی تشخیص جهت صدا
• سخت ‌تر شدن تفکیک گفتار از نویز محیط
• کاهش درک کلمات در مکان‌ های پر سر و صدا
• افزایش فشار ذهنی برای شنیدن مکالمات
• خستگی سریع ‌تر در گفتگوهای طولانی

به همین دلیل بسیاری از افراد مبتلا به کم شنوایی یک طرفه گزارش می ‌کنند که شنیدن صحبت یک نفر در محیطی آرام برایشان آسان ‌تر از حضور در یک جمع شلوغ است.

آیا کم شنوایی یک طرفه باعث ناشنوایی کامل می ‌شود؟

خیر، در اغلب موارد کم شنوایی یک طرفه به معنای ناشنوایی کامل نیست و لزوماً به از دست رفتن شنوایی هر دو گوش منجر نمی ‌شود. با این حال پاسخ دقیق به این سؤال به علت ایجاد کننده کم شنوایی بستگی دارد.

برای مثال، اگر کم شنوایی یک گوش به دلیل تجمع جرم گوش، عفونت، آسیب صوتی یا برخی بیماری‌ های قابل درمان ایجاد شده باشد، ممکن است وضعیت بیمار ثابت بماند یا حتی بهبود پیدا کند. اما در برخی بیماری ‌های پیشرونده، احتمال تغییر وضعیت شنوایی در طول زمان وجود دارد.

چگونه از گوش سالم محافظت کنیم؟

برای جلوگیری از آسیب احتمالی به گوش سالم بهتر است:

• از قرار گرفتن طولانی‌ مدت در معرض صداهای بلند خودداری کنید.
• از هدفون با صدای زیاد استفاده نکنید.
• بیماری‌ هایی مانند دیابت و فشار خون را کنترل کنید.
• تست شنوایی دوره ‌ای انجام دهید.
• در صورت توصیه پزشک از سمعک یا وسایل کمک ‌شنوایی استفاده کنید.

در بیشتر بیماران، با تشخیص علت زمینه‌ای و پیگیری منظم، می ‌توان از بروز مشکلات بیشتر جلوگیری کرد.

بهترین سمعک برای کم شنوایی یک طرفه چیست؟

انتخاب بهترین سمعک برای کم شنوایی یک طرفه به میزان شنوایی باقیمانده در گوش آسیب ‌دیده، وضعیت گوش سالم و علت کم شنوایی بستگی دارد. به همین دلیل نمی ‌توان یک مدل یا فناوری خاص را برای همه بیماران بهترین گزینه دانست. پس از انجام تست شنوایی، شنوایی ‌شناس مناسب ‌ترین راهکار را بر اساس شرایط هر فرد پیشنهاد می‌ کند.

مقایسه روش ‌های کمک ‌شنوایی در کم شنوایی یک طرفه

روش	مناسب برای چه افرادی است؟	مهم‌ترین مزیت
سمعک معمولی	افرادی که هنوز مقداری شنوایی قابل استفاده در گوش آسیب ‌دیده دارند	تقویت صدا در همان گوش
سمعک CROS	افراد مبتلا به ناشنوایی کامل یک گوش و شنوایی طبیعی در گوش مقابل	انتقال صدا از سمت گوش ناشنوا به گوش سالم
سمعک BiCROS	ناشنوایی یک گوش همراه با کم شنوایی در گوش دیگر	تقویت و انتقال همزمان صدا
سیستم BAHA	برخی بیماران با ناشنوایی یک طرفه یا مشکلات خاص گوش میانی	انتقال صدا از طریق استخوان

آیا کاشت حلزون برای کم شنوایی یک طرفه امکان ‌پذیر است؟

در گذشته، کاشت حلزون بیشتر برای افرادی انجام می ‌شد که در هر دو گوش دچار کم شنوایی شدید یا عمیق بودند. اما در سال ‌های اخیر، تحقیقات نشان داده‌اند که برخی بیماران مبتلا به ناشنوایی کامل یک طرفه (Single-Sided Deafness یا SSD) نیز می ‌توانند از این روش بهره ‌مند شوند.

کاشت حلزون با تحریک مستقیم عصب شنوایی، امکان دریافت سیگنال‌ های صوتی را فراهم می ‌کند و در برخی بیماران به بهبود درک گفتار، تشخیص جهت صدا و کاهش وزوز گوش کمک می ‌کند. البته همه افراد مبتلا به کم شنوایی یک طرفه کاندید مناسبی برای این جراحی نیستند و تصمیم ‌گیری درباره آن نیازمند بررسی دقیق توسط متخصص گوش و حلق و بینی و تیم کاشت حلزون است.

به طور کلی ممکن است در شرایط زیر ارزیابی برای کاشت حلزون انجام شود:

• ناشنوایی شدید تا عمیق در یک گوش
• سود کم یا عدم سود از سمعک‌ های معمولی
• مشکلات قابل توجه در درک گفتار
• وجود وزوز گوش آزاردهنده
• دشواری در تشخیص جهت صدا

جمع بندی

کم شنوایی یک طرفه مشکلی است که اغلب پنهان باقی می ماند اما تاثیر قابل توجهی بر زندگی افراد دارد. کاهش شنوایی در یک گوش می تواند درک گفتار، تشخیص جهت صدا و تعاملات اجتماعی را دشوار کند و در اماکن پر سروصدا باعث خستگی ذهنی شود.

خوشبختانه با تشخیص به موقع و استفاده از راهکارهای درمانی و توانبخشی شنوایی مانند سمعک، سیستم های انتقال صدا، کاشت حلزون یا تمرین های شنیداری، می توان کیفیت شنیدن را بهبود بخشید و از عوارض طولانی مدت جلوگیری کرد.

سوالات متداول