اگر کودک شما مدام گوشش را می کشد، بی قرار است یا بعد از یک سرماخوردگی دیگر مثل قبل به صداها واکنش نشان نمی دهد، ممکن است با عفونت گوش میانی کودکان روبهرو باشید. این بیماری یکی از شایع ترین دلایل مراجعه والدین به پزشک است و حدود ۷۵ درصد کودکان تا سه سالگی حداقل یک بار آن را تجربه می کنند. خوشبختانه بیشتر موارد با درمان مناسب بدون عارضه بهبود می یابند، اما شناخت علائم، انواع عفونت و زمان مناسب برای ارزیابی شنوایی می تواند از مشکلاتی مانند کاهش شنوایی یا تاخیر در رشد گفتار پیشگیری کند.
ویزیت و مشاوره تخصصی سمعک
اول یک جلسه شنوایی سنجی انجام دهید بعد درباره خرید سمعک با هم صحبت می کنیم.
عفونت گوش میانی کودکان چیست؟
عفونت گوش میانی یا اوتیت مدیا (Otitis Media) به التهاب و تجمع مایع یا عفونت در فضای پشت پرده گوش گفته می شود. این مشکل معمولاً پس از سرماخوردگی، آنفلوانزا یا سایر عفونت های دستگاه تنفسی فوقانی ایجاد می شود؛ زمانی که مسیر طبیعی تهویه گوش میانی مختل شده و شرایط برای رشد میکروب ها فراهم می شود.
اگرچه عفونت گوش در هر سنی ممکن است رخ دهد، اما نوزادان و کودکان خردسال بیش از سایر گروه های سنی در معرض آن قرار دارند. در بسیاری از موارد، بیماری با درد گوش، تب و بی قراری همراه است؛ اما گاهی نیز بدون درد یا تب ایجاد می شود و تنها نشانه آن کاهش تدریجی شنوایی کودک است. به همین دلیل، تشخیص به موقع و پیگیری وضعیت شنوایی اهمیت زیادی دارد.
چرا کودکان بیشتر از بزرگسالان مبتلا می شوند؟
یکی از مهم ترین دلایل شیوع بالای عفونت گوش نوزاد و کودکان، تفاوت ساختار شیپور اوستاش در سنین پایین است. این لوله در کودکان نسبت به بزرگسالان کوتاه تر، باریک تر و تقریباً افقی تر است؛ بنابراین ترشحات به راحتی در آن جمع می شوند و تخلیه آن ها دشوارتر است.
علاوه بر این، سیستم ایمنی کودکان هنوز به تکامل کامل نرسیده و تماس مداوم با ویروس ها در محیط هایی مانند مهدکودک نیز احتمال ابتلا را افزایش می دهد. به همین دلیل است که بسیاری از والدین در سال های اول زندگی کودک، بیش از یک بار با عفونت گوش شیرخوار یا کودک خود مواجه می شوند.
انواع عفونت گوش میانی
همه عفونت های گوش میانی یکسان نیستند. پزشکان این بیماری را بر اساس نوع التهاب، وجود یا نبود عفونت فعال و مدت زمان درگیری به چند گروه تقسیم می کنند. شناخت این تفاوت ها به والدین کمک می کند بهتر بدانند چرا روش درمان یا پیگیری در هر کودک ممکن است متفاوت باشد.
اوتیت میانی حاد (AOM)؛ عفونت همراه با درد و تب
اوتیت میانی حاد (Acute Otitis Media) شایع ترین نوع عفونت گوش میانی در کودکان است. در این حالت، باکتری یا ویروس باعث التهاب ناگهانی گوش میانی می شود و مایع آلوده پشت پرده گوش تجمع پیدا می کند. علائم این نوع عفونت معمولاً به سرعت ظاهر می شوند و ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- گوش درد شدید یا ناگهانی
- تب
- بی قراری و گریه مداوم، به ویژه در نوزادان
- کاهش اشتها یا اختلال در خواب
- کاهش موقت شنوایی
در بسیاری از کودکان، این نوع عفونت با مراقبت مناسب و در صورت نیاز درمان پزشکی، بدون باقی گذاشتن عارضه دائمی بهبود پیدا می کند.
اوتیت با افیوژن (OME) یا گوش چسبنده؛ خطر پنهانی بدون علامت
اوتیت با افیوژن (Otitis Media with Effusion) که با نام گوش چسبنده (Glue Ear) نیز شناخته می شود، یکی از مهم ترین و در عین حال پنهان ترین انواع عفونت گوش میانی است.
در این وضعیت، ممکن است عفونت فعال از بین رفته باشد، اما مایع غلیظ همچنان در گوش میانی باقی بماند. برخلاف اوتیت حاد، کودک معمولاً درد، تب یا ترشح گوش ندارد و به همین دلیل بسیاری از والدین متوجه مشکل نمی شوند. مهم ترین پیامد این وضعیت، کاهش شنوایی ناشی از عفونت گوش است. کودکی که دچار گوش چسبنده شده، ممکن است:
- هنگام صدا زدن دیر پاسخ دهد.
- صدای تلویزیون را بلندتر از حد معمول بخواهد.
- بعضی کلمات را اشتباه بشنود.
- در یادگیری کلمات جدید یا رشد گفتار کمی کندتر از همسالان خود باشد.
از آنجا که این نوع کم شنوایی معمولاً بدون درد و بی علامت است، اگر گوش چسبنده بیش از چند ماه ادامه پیدا کند یا نگرانی درباره رشد گفتار کودک وجود داشته باشد، انجام تیمپانومتری کودکان و ارزیابی شنوایی اهمیت ویژه ای پیدا میکند.
اوتیت میانی مزمن چرکی (CSOM)
اوتیت میانی مزمن چرکی (Chronic Suppurative Otitis Media) نوعی عفونت طولانی مدت گوش میانی است که معمولاً با سوراخ شدن پرده گوش و خروج مکرر ترشحات از گوش همراه است.
این وضعیت نسبت به دو نوع قبلی شیوع کمتری دارد، اما در صورت درمان نشدن می تواند باعث آسیب پایدار به پرده گوش و کاهش شنوایی شود. به همین دلیل، کودکانی که ترشح گوش آن ها بیش از چند هفته ادامه پیدا می کند یا عفونت های مکرر دارند، باید تحت نظر پزشک و در صورت نیاز از نظر وضعیت شنوایی نیز ارزیابی شوند.
علائم عفونت گوش میانی در کودکان
علائم عفونت گوش میانی کودکان همیشه یکسان نیست و به سن کودک، نوع عفونت و شدت آن بستگی دارد. در حالی که کودکان بزرگ تر معمولاً می توانند محل درد را نشان دهند، تشخیص علائم عفونت گوش میانی در کودکان زیر دو سال برای والدین دشوارتر است؛ زیرا آن ها قادر نیستند احساس خود را بیان کنند. به همین دلیل، شناخت نشانه های رفتاری اهمیت زیادی دارد.
علائم در کودکان زیر دو سال که نمی توانند بگویند گوشم درد می کند
اگر برایتان سؤال است که چطور عفونت گوش کودک را بفهمیم، به تغییر رفتارهای او دقت کنید. نوزادان و شیرخواران معمولاً درد گوش را با بی قراری و رفتارهای غیرعادی نشان می دهند. از مهمترین علائم عفونت گوش نوزاد و کودکان خردسال می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- کشیدن یا مالیدن مداوم گوش
- گریه های طولانی و بی قراری، به ویژه هنگام دراز کشیدن
- اختلال در خواب
- کاهش اشتها یا امتناع از شیر خوردن
- تب (البته همه کودکان تب ندارند)
- کاهش واکنش به صداها
- خروج ترشح از گوش در برخی موارد
- اختلال در تعادل یا بی ثباتی هنگام راه رفتن در کودکان نوپا
نکته مهم این است که عفونت گوش کودک بدون تب نیز امکان پذیر است؛ بنابراین نبود تب، احتمال عفونت را رد نمی کند.
علائم در کودکان بزرگ تر
کودکانی که توانایی صحبت کردن دارند، معمولاً علائم خود را دقیق تر بیان می کنند و تشخیص بیماری آسان تر است. شایع ترین نشانه ها عبارتند از:
- درد یا احساس فشار در گوش
- کاهش شنوایی یا احساس کیپی گوش
- شنیدن صداها به صورت خفه
- تب
- سردرد یا احساس کسالت
- مشکل در تمرکز یا شنیدن صحبت دیگران
- ترشح مایع از گوش در صورت پارگی پرده گوش
چه زمانی باید فوری به پزشک برویم؟
بیشتر موارد عفونت گوش میانی با تشخیص و درمان به موقع بدون مشکل خاصی بهبود پیدا می کنند، اما برخی علائم نیازمند بررسی فوری هستند. در صورت مشاهده هر یک از شرایط زیر، بهتر است کودک هرچه سریع تر توسط پزشک معاینه شود:
- تب بالا یا حال عمومی نامناسب
- درد شدید گوش که با گذشت زمان کاهش پیدا نمی کند.
- خروج چرک یا خون از گوش
- تورم یا قرمزی پشت گوش
- بی حالی شدید یا خواب آلودگی غیرطبیعی
- درد گوش در نوزادان زیر شش ماه
- کاهش شنوایی که پس از درمان همچنان ادامه دارد.
- تکرار عفونت گوش در فاصله زمانی کوتاه
چه عواملی خطر عفونت گوش را افزایش می دهند؟
همه کودکان ممکن است به اوتیت مدیا مبتلا شوند، اما برخی عوامل احتمال بروز این بیماری را بیشتر می کنند. شناخت این عوامل به والدین کمک می کند تا در حد امکان از بروز عفونت های مکرر پیشگیری کنند.
شیردادن با شیشه در حالت خوابیده
شیردادن با شیشه در حالت خوابیده یکی از عوامل خطری است که اغلب نادیده گرفته می شود. وقتی نوزاد یا کودک خردسال در حالت دراز کشیده شیر می خورد، شیر به جای اینکه به سمت معده برود، می تواند از مسیر پشت گلو وارد لوله اوستاش شود. این مایع در گوش میانی تجمع پیدا می کند و زمینه را برای رشد باکتری و عفونت فراهم می سازد. در مقابل، شیردادن با سینه مادر این خطر را ندارد؛ چون وضعیت مکیدن در شیردهی طبیعی به گونهای است که احتمال ورود شیر به لوله اوستاش بسیار کمتر است و همین یکی از دلایلی است که شیردهی با سینه مادر یک عامل محافظتی شناخته شده در برابر عفونت گوش میانی کودکان به حساب می آید.
مهدکودک و مواجهه با سایر کودکان
کودکانی که در مهدکودک حضور دارند، بیشتر در معرض ویروس های سرماخوردگی و عفونت های تنفسی قرار می گیرند. از آنجا که بسیاری از موارد اوتیت میانی حاد پس از یک سرماخوردگی ایجاد می شوند، تماس مکرر با سایر کودکان می تواند احتمال ابتلا را افزایش دهد.
قرار گرفتن در معرض دود سیگار
دود سیگار، حتی اگر کودک خودش سیگار نکشد، عملکرد طبیعی شیپور اوستاش را مختل می کند و احتمال التهاب و تجمع مایع در گوش میانی را افزایش می دهد. به همین دلیل، قرار گرفتن در معرض دود دست دوم یکی از مهم ترین عوامل خطر قابل پیشگیری برای عفونت های مکرر گوش محسوب می شود.
حساسیت، آدنوئید بزرگ و عوامل ساختاری
برخی مشکلات زمینه ای نیز می توانند باعث اختلال در عملکرد شیپور اوستاش شوند و احتمال ابتلا به عفونت گوش میانی کودکان را افزایش دهند؛ از جمله:
- آلرژی های تنفسی و التهاب مزمن بینی
- بزرگ بودن لوزه سوم (آدنوئید)
- ناهنجاری های مادرزادی کام و صورت
- ضعف سیستم ایمنی
- سابقه خانوادگی عفونت های مکرر گوش
در کودکانی که چندین بار در سال دچار عفونت گوش می شوند، بررسی این عوامل می تواند در انتخاب بهترین روش درمان و پیشگیری موثر باشد.
تشخیص عفونت گوش میانی چگونه انجام می شود؟
تشخیص دقیق عفونت گوش میانی کودکان تنها بر اساس علائم امکان پذیر نیست. پزشک و شنوایی شناس با استفاده از معاینه و آزمون های تخصصی مشخص می کنند که آیا گوش میانی دچار التهاب، تجمع مایع یا کاهش شنوایی شده است یا خیر.
اتوسکوپی (بررسی پرده گوش)
اولین مرحله تشخیص، معاینه گوش با وسیلهای به نام اتوسکوپ است. پزشک با این ابزار وضعیت پرده گوش را از نظر قرمزی، تورم، وجود مایع، سوراخ شدن پرده یا خروج ترشحات بررسی می کند. اتوسکوپی معمولاً می تواند وجود عفونت حاد را مشخص کند، اما همیشه برای تشخیص باقی ماندن مایع در گوش میانی کافی نیست.
تیمپانومتری (نوار گوش)
تیمپانومتری کودکان یا نوار گوش یکی از مهم ترین آزمایش ها برای بررسی عملکرد گوش میانی است. در این تست، تغییرات حرکت پرده گوش و وضعیت فشار داخل گوش اندازه گیری می شود و مشخص می شود که آیا مایع در پشت پرده گوش وجود دارد یا خیر.
این آزمایش به ویژه در کودکانی که دچار گوش چسبنده یا عفونت های مکرر هستند، ارزش زیادی دارد؛ زیرا ممکن است کودک هیچ درد یا تبی نداشته باشد، اما همچنان مایع در گوش باقی مانده و باعث کاهش شنوایی شده باشد. تیمپانومتری روشی سریع، بدون درد و غیرتهاجمی است و نقش مهمی در تصمیم گیری برای ادامه درمان یا ارجاع جهت پیگیری های بعدی دارد.
ادیومتری کودکان
اگر احتمال کاهش شنوایی ناشی از عفونت گوش وجود داشته باشد یا والدین درباره واکنش کودک به صداها و رشد گفتار او نگران باشند، انجام شنوایی سنجی کودک یا ادیومتری توصیه می شود.
در این ارزیابی، میزان و نوع افت شنوایی مشخص می شود و در صورت وجود مشکل، امکان پیگیری و درمان به موقع فراهم خواهد شد. این موضوع به ویژه برای کودکانی که عفونت های مکرر دارند یا مایع گوش آن ها بیش از چند ماه باقی مانده است، اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تشخیص زودهنگام افت شنوایی می تواند از بروز مشکلاتی مانند تاخیر در رشد گفتار و یادگیری پیشگیری کند.
درمان عفونت گوش میانی در کودکان
شنیدن تشخیص عفونت گوش میانی کودکان ممکن است برای والدین نگران کننده باشد، اما خبر خوب این است که بیشتر کودکان با درمان مناسب و پیگیری به موقع، بدون عارضه بهبود پیدا می کنند. نوع درمان به عواملی مانند سن کودک، شدت علائم، تعداد دفعات عفونت و وضعیت پرده گوش بستگی دارد؛ بنابراین تصمیم گیری درباره درمان باید توسط پزشک انجام شود.
رویکرد «صبر و نظارت»؛ همیشه آنتی بیوتیک لازم نیست
یکی از رایج ترین سؤال های والدین این است که عفونت گوش کودک خودش خوب میشه؟ یا عفونت گوش کودک آنتی بیوتیک بدیم یا نه؟
پاسخ این است که همیشه نیازی به مصرف فوری آنتی بیوتیک نیست. در برخی کودکان، به ویژه اگر علائم خفیف باشد و سن کودک بیشتر از دو سال باشد، پزشک ممکن است رویکرد «صبر و نظارت» را انتخاب کند. در این روش، وضعیت کودک طی ۴۸ تا ۷۲ ساعت تحت نظر قرار می گیرد تا مشخص شود آیا سیستم ایمنی می تواند عفونت را بدون مصرف آنتی بیوتیک کنترل کند یا خیر.
این رویکرد از مصرف غیرضروری آنتی بیوتیک و افزایش مقاومت میکروبی جلوگیری می کند و امروزه در بسیاری از راهنماهای معتبر پزشکی توصیه شده است. در برخی شرایط، پزشک ممکن است درمان با آنتی بیوتیک را ضروری بداند؛ برای مثال زمانی که:
- کودک سن پایینی دارد.
- علائم شدید یا تب بالا وجود دارد.
- هر دو گوش به طور هم زمان درگیر شدهاند.
- علائم پس از دوره انتظار بهبود پیدا نمی کنند یا بدتر می شوند.
مدت درمان و نوع دارو با توجه به شرایط هر کودک تعیین می شود. به همین دلیل، از مصرف خودسرانه، قطع زودهنگام دارو یا استفاده از آنتی بیوتیک های باقیمانده از درمان های قبلی باید خودداری کرد.
درمان درد و تب
حتی زمانی که پزشک تصمیم به استفاده از آنتی بیوتیک نمی گیرد، کنترل درد و تب بخش مهمی از درمان است. استراحت کافی، مصرف مایعات و استفاده از داروهای تب بر یا مسکن که توسط پزشک توصیه شدهاند، معمولاً باعث می شوند کودک احساس راحتی بیشتری داشته باشد. اگر درد گوش شدید باشد یا پس از چند روز کاهش پیدا نکند، لازم است کودک دوباره توسط پزشک معاینه شود.
جراحی (لوله تیمپانوستومی یا گرومت)؛ چه زمانی ضروری است؟
گاهی اوقات، به ویژه در کودکانی که دچار عفونت گوش مکرر یا گوش چسبنده (OME) طولانی مدت هستند، پزشک ممکن است جراحی قرار دادن لوله تیمپانوستومی (گرومت) را پیشنهاد کند.
این لوله کوچک داخل پرده گوش قرار می گیرد تا هوا به گوش میانی برسد و مایع تجمع یافته تخلیه شود. هدف از این جراحی، بهبود تهویه گوش میانی، کاهش احتمال عفونت های بعدی و کمک به بازگشت شنوایی است.
البته همه کودکان به این جراحی نیاز ندارند و تصمیم گیری درباره انجام آن تنها پس از بررسی کامل وضعیت گوش، شنوایی و تعداد دفعات عفونت انجام می شود.
درمان های خانگی که کمک می کنند (و آن هایی که نمی کنند)
برخی اقدامات ساده می توانند در کنار درمان پزشکی به کاهش علائم کمک کنند، از جمله:
- استراحت کافی
- مصرف مایعات
- حفظ وضعیت مناسب سر هنگام استراحت
- رعایت توصیه های پزشک درباره کنترل درد و تب
در مقابل، برخی روش های خانگی نه تنها مؤثر نیستند، بلکه ممکن است خطرناک باشند. ریختن روغن، عصاره گیاهان، سیر یا سایر مواد داخل گوش بدون تجویز پزشک، می تواند باعث آسیب به پرده گوش یا تشدید عفونت شود. همچنین مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک یا قطع زودهنگام آن نیز توصیه نمی شود.
خطر پنهانی که بیشتر والدین نمی دانند: تأثیر عفونت مکرر بر گفتار و یادگیری
بیشتر والدین تصور می کنند با برطرف شدن درد و تب، مشکل کودک نیز کاملاً حل شده است؛ اما در برخی موارد، داستان به همین جا ختم نمی شود. اگر مایع برای مدت طولانی در گوش میانی باقی بماند یا کودک بارها دچار عفونت شود، ممکن است شنوایی او به طور موقت کاهش پیدا کند؛ افتی که اگر به موقع تشخیص داده نشود، می تواند بر رشد زبان، گفتار و حتی یادگیری کودک اثر بگذارد.
به همین دلیل، شنوایی شناسان تنها به درمان عفونت نگاه نمی کنند؛ بلکه بررسی می کنند که آیا شنوایی کودک پس از بهبودی نیز به حالت طبیعی بازگشته است یا خیر.
گوش چسبنده و افت شنوایی خاموش
یکی از مهم ترین مشکلاتی که بسیاری از والدین از آن اطلاع ندارند، گوش چسبنده است. در این وضعیت، عفونت فعال ممکن است از بین رفته باشد، اما مایع همچنان پشت پرده گوش باقی می ماند. از آنجا که کودک معمولاً درد، تب یا ترشح ندارد، والدین تصور می کنند همه چیز طبیعی است؛ در حالی که او ممکن است صداها را ضعیف تر از قبل بشنود.
این کاهش شنوایی معمولاً خفیف تا متوسط است، اما اگر هفته ها یا ماه ها ادامه پیدا کند، میتواند در سال های حساس رشد کودک بر یادگیری زبان تاثیر بگذارد. به همین دلیل، گوش چسبنده را گاهی «افت شنوایی خاموش» نیز می نامند؛ زیرا بدون علائم واضح، کیفیت شنیدن کودک را کاهش می دهد.
اگر کودک دیر حرف زد، شاید مشکل گوش دارد
سال های ابتدایی زندگی، مهم ترین دوره برای یادگیری زبان و گفتار هستند. کودک برای اینکه بتواند کلمات را درست یاد بگیرد، ابتدا باید آن ها را به خوبی بشنود. اگر عفونت گوش کودک و کاهش شنوایی برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، ممکن است کودک بعضی از صداها را واضح دریافت نکند و در نتیجه، رشد گفتار او با تاخیر همراه شود. این موضوع به ویژه در کودکان زیر سه سال اهمیت بیشتری دارد.
البته هر تأخیر گفتاری به معنای وجود مشکل شنوایی نیست، اما اگر کودک دیر شروع به صحبت کرده، کلمات را نامفهوم بیان می کند یا سابقه عفونت های مکرر گوش دارد، ارزیابی شنوایی باید یکی از اولین اقدامات تشخیصی باشد.
تشخیص زودهنگام کاهش شنوایی می تواند از بسیاری از مشکلات بعدی در رشد زبان و مهارت های ارتباطی جلوگیری کند.
افت تحصیلی و بی توجهی در کلاس؛ گاهی ریشه مشکل در گوش است
در کودکان بزرگ تر، کاهش شنوایی ناشی از عفونت های مکرر همیشه به شکل گوش درد ظاهر نمی شود. گاهی کودک در کلاس درس تمرکز کافی ندارد، درخواست می کند مطالب تکرار شوند، به سوال معلم پاسخ نمی دهد یا تصور می شود که حواس پرت است.
در برخی موارد، این رفتارها ناشی از کم توجهی نیست، بلکه کودک بخشی از صحبت های اطرافیان را به خوبی نمی شنود. به همین دلیل، اگر کودک سابقه عفونت گوش مکرر دارد و هم زمان تغییراتی در یادگیری، عملکرد تحصیلی یا توجه او مشاهده می شود، بررسی وضعیت شنوایی می تواند علت اصلی مشکل را مشخص کند و از ادامه تأثیر آن بر روند یادگیری جلوگیری کند.
چه زمانی بعد از عفونت گوش باید ارزیابی شنوایی انجام شود؟
در بسیاری از کودکان، پس از درمان عفونت گوش میانی کودکان، شنوایی به حالت طبیعی بازمیگردد و نیازی به بررسی بیشتر نیست. اما در برخی شرایط، ممکن است مایع برای هفته ها یا حتی چند ماه در گوش میانی باقی بماند یا عفونت بارها تکرار شود. در چنین مواردی، ارزیابی شنوایی اهمیت زیادی پیدا می کند؛ زیرا کاهش شنوایی همیشه با درد یا تب همراه نیست. به طور کلی، اگر هر یک از شرایط زیر وجود داشته باشد، بهتر است کودک توسط شنوایی شناس ارزیابی شود:
- عفونت گوش به صورت مکرر رخ داده است.
- گوش چسبنده بیش از سه ماه ادامه داشته باشد.
- والدین احساس کنند کودک صداها را مانند گذشته نمی شنود.
- رشد گفتار و زبان کودک با تاخیر همراه باشد.
- پزشک پس از معاینه، احتمال کاهش شنوایی را مطرح کند.
تشخیص زودهنگام کاهش شنوایی، از بروز مشکلات بعدی در رشد زبان، ارتباطات اجتماعی و یادگیری کودک جلوگیری می کند.
نقش شنوایی شناس (ادیولوژیست) در پیگیری عفونت های مکرر
وظیفه شنوایی شناس درمان عفونت نیست، بلکه بررسی این موضوع است که آیا عفونت اثری بر عملکرد شنوایی کودک گذاشته است یا خیر. در کودکانی که سابقه عفونت گوش مکرر دارند، ادیولوژیست با انجام آزمون های تخصصی مشخص می کند:
- آیا مایع همچنان در گوش میانی باقی مانده است؟
- آیا کاهش شنوایی ایجاد شده و شدت آن چقدر است؟
- آیا این کاهش شنوایی می تواند بر رشد گفتار یا یادگیری کودک اثر بگذارد؟
- آیا لازم است وضعیت شنوایی در فواصل زمانی مشخص دوباره بررسی شود؟
اگرچه بسیاری از کودکان پس از بهبود عفونت به درمان دیگری نیاز ندارند، اما در مواردی که کاهش شنوایی ادامه پیدا کند، پیگیری توسط شنوایی شناس می تواند از ایجاد مشکلات بلند مدت جلوگیری کند.
پیشگیری از عفونت گوش میانی در کودکان
اگرچه نمی توان از همه موارد عفونت گوش میانی کودکان پیشگیری کرد، اما رعایت چند نکته ساده می تواند احتمال ابتلا یا عود بیماری را کاهش دهد.
شیردهی با سینه مادر و اثر محافظتی آن
شیر مادر علاوه بر تامین مواد مغذی، حاوی ترکیباتی است که به تقویت سیستم ایمنی نوزاد کمک می کنند. مطالعات نشان دادهاند که شیردهی انحصاری در ماه های نخست زندگی می تواند خطر ابتلا به عفونت گوش را کاهش دهد. همچنین همانطور که پیش تر گفتیم بهتر است از شیردادن با شیشه در حالت خوابیده خودداری شود؛ زیرا این وضعیت احتمال ورود مایعات به سمت شیپور اوستاش را افزایش می دهد.
“Breastfeeding reduces the risk of acute otitis media. Longer duration of breastfeeding provides greater protection for children younger than two years.”شیردهی با شیر مادر خطر ابتلا به عفونت حاد گوش میانی را کاهش می دهد و هرچه مدت شیردهی بیشتر باشد، این اثر محافظتی در کودکان زیر دو سال بیشتر خواهد بود.»
منبع: American Family Physician (AAFP) – Otitis Media: Rapid Evidence Review
واکسیناسیون (پنوموکوک و آنفلوانزا)
بسیاری از موارد اوتیت میانی حاد پس از سرماخوردگی یا عفونت های ویروسی ایجاد می شوند. واکسیناسیون طبق برنامه کشوری، به ویژه واکسن پنوموکوک و آنفلوانزا، می تواند خطر ابتلا به برخی از عفونت هایی را که زمینه ساز عفونت گوش هستند، کاهش دهد.
پرهیز از دود سیگار
قرار گرفتن کودک در معرض دود سیگار، حتی اگر در فضای بسته سیگار نکشد، عملکرد طبیعی شیپور اوستاش را مختل می کند و احتمال التهاب و تجمع مایع در گوش میانی را افزایش می دهد. حذف دود سیگار از محیط زندگی کودک، علاوه بر کاهش خطر عفونت گوش، برای سلامت دستگاه تنفسی او نیز بسیار مفید است.
جمع بندی
عفونت گوش میانی کودکان یکی از شایع ترین بیماری های دوران کودکی است و در بیشتر موارد با تشخیص و درمان به موقع، بدون عارضه بهبود می یابد. با این حال، عفونت های مکرر یا باقی ماندن مایع در گوش میانی می توانند باعث کاهش شنوایی موقت شوند؛ مشکلی که در صورت نادیده گرفته شدن، ممکن است بر رشد گفتار، زبان و یادگیری کودک تاثیر بگذارد. اگر پس از درمان عفونت، احساس می کنید کودک مانند گذشته به صداها واکنش نشان نمی دهد، دیرتر شروع به صحبت کرده یا سابقه عفونت های مکرر دارد، انجام ارزیابی شنوایی می تواند به تشخیص زودهنگام مشکلات احتمالی و حفظ سلامت شنوایی او کمک کند.
سوالات متداول
در بسیاری از موارد بله، به ویژه در کودکان بالاتر از دو سال، پزشک ممکن است ابتدا با «صبر و نظارت» پیش برود. اما عفونت های شدید، دوطرفه یا مکرر نیاز به درمان دارویی یا جراحی دارند و نباید نادیده گرفته شوند.
خود عفونت گوش میانی واگیردار نیست، اما سرماخوردگی یا عفونت تنفسی ای که زمینه ساز آن می شود، می تواند از کودکی به کودک دیگر منتقل شود.
سه بار یا بیشتر در شش ماه، یا چهار بار یا بیشتر در یک سال، معمولاً به عنوان عفونت مکرر تعریف می شود و نیاز به بررسی تخصصی تر (از جمله ارزیابی شنوایی) دارد.
در اکثر موارد حاد، شنوایی بعد از بهبودی عفونت به حالت اول برمی گردد. اما در گوش چسبنده (OME) مایع ممکن است هفته ها یا ماه ها بماند و شنوایی را کاهش دهد، بدون اینکه کودک از درد شکایتی داشته باشد.
