چرا باید شنوایی سنجی کودکان را جدی بگیریم؟

یکی از اولین و مهم ترین دغدغه های هر پدر و مادری بعد از تولد فرزندشان، اطمینان از سلامت کامل حواس پنج گانه اوست. در میان این حواس، شنوایی نقشی مهم و بی بدیل در رشد هوش، یادگیری زبان و مهارت های ارتباطی ایفا می کند. انجام به موقع تست های شنوایی سنجی کودکان، تنها یک چکاپ ساده نیست، بلکه سرمایه گذاری بزرگی روی آینده تحصیلی و اجتماعی فرزند شماست که می تواند مسیر زندگی او را تغییر دهد. در این مطلب قرار است به زبانی ساده اما دقیق، تمام مراحل و ضرورت های این تست مهم را بررسی کنیم.

یک نگاه کلی به روند رشد شنوایی در کودکان

جدول زیر به شما کمک می کند تا رفتارهای شنیداری فرزندتان را با استانداردهای رشدی مقایسه کنید. اگر هر کدام از این رفتارها را مشاهده نکردید، حتماً برای شنوایی سنجی کودکان مراجعه کنید.

سن کودک	واکنش مورد انتظار به صدا
بدو تولد تا ۳ ماهگی	با صدای بلند از جا می پرد، با صدای آشنا آرام می شود.
۴ تا ۶ ماهگی	سرش را به سمت منبع صدا می چرخاند، به اسباب بازی های صدادار علاقه دارد.
۷ تا ۱۲ ماهگی	اسم خودش را می شناسد، کلمات ساده مثل “دَدَ” یا “ماما” می گوید.
۱ تا ۲ سالگی	دستورات ساده را اجرا می کند، به تصاویر کتاب اشاره می کند.

چرا انجام شنوایی سنجی کودکان حتما باید انجام شود؟

شنوایی، اولین ابزار یادگیری نوزاد است. حتی پیش از آنکه کودک بتواند ببیند یا لمس کند، صداها را می شنود و مغزش شروع به پردازش اطلاعات می کند. اگر کوچکترین مشکلی در این مسیر ورودی اطلاعات وجود داشته باشد و از طریق شنوایی سنجی کودکان شناسایی نشود، کودک فرصت طلایی یادگیری زبان در ماه های اول زندگی را از دست می دهد.

سیستم عصبی مغز در سه سال اول زندگی، بیشترین انعطاف پذیری را دارد…

این یعنی اگر کم شنوایی در همین دوران تشخیص داده شود، مغز می تواند با کمک ابزارهایی مثل سمعک، مسیرهای یادگیری را بازسازی کند. اما اگر شنوایی سنجی کودکان به تاخیر بیفتد و کودک وارد سن مدرسه شود، جبران این زمان از دست رفته بسیار دشوار و گاهی غیرممکن خواهد بود.

بنابراین، این تست ها ضامن این هستند که کودک شما در رقابت یادگیری از همسالانش عقب نماند.

زمان طلایی برای انجام تست شنوایی دقیقا چه موقع است؟

این سوال بسیاری از والدین است که چه زمانی باید نگران شنوایی فرزندشان باشند. طبق استانداردهای جهانی پزشکی، بهترین زمان شنوایی سنجی نوزاد دقیقاً در روزهای اول تولد و قبل از ترخیص از بیمارستان است. این غربالگری اولیه بسیار مهم است، اما پایان کار نیست.

باید بدانید که وضعیت شنوایی ثابت نیست و ممکن است تغییر کند…

برخی از مشکلات شنوایی در بدو تولد وجود ندارند و به مرور زمان به دلیل ژنتیک، بیماری ها یا عفونت های مکرر ظاهر می شوند. متخصصان توصیه می کنند که برنامه زمانی زیر را برای شنوایی سنجی کودکان در نظر داشته باشید:

• بدو تولد: غربالگری اولیه در بیمارستان.
• یک ماهگی: تکرار تست در صورت مشکوک بودن نتیجه اول.
• سه تا شش ماهگی: تشخیص قطعی و شروع درمان در صورت وجود مشکل.
• قبل از ورود به مهدکودک: بررسی مجدد برای اطمینان از سلامت گوش.
• سنین مدرسه: بررسی دوره ای در صورت افت تحصیلی یا عفونت های مکرر.

رعایت دقیق سن شنوایی سنجی کودکان و انجام به موقع تست ها، به شما این اطمینان را می دهد که هیچ مشکل پنهانی در مسیر رشد فرزندتان وجود ندارد.

نشانه های خاموشی که می گویند کودک نیاز به بررسی شنوایی دارد

گاهی اوقات ممکن است کودک در تست های نوزادی سالم بوده باشد، اما در سنین بالاتر دچار مشکل شود. شناختن علائم هشداردهنده به شما کمک می کند تا به موقع برای رزرو نوبت در کلینیک شنوایی سنجی کودکان اقدام کنید:

تاخیر در حرف زدن را جدی بگیرید

اگر فرزندتان تا یک سالگی هیچ کلمه ای نمی گوید یا تا دو سالگی نمی تواند جملات ساده دو کلمه ای بسازد، نباید آن را به حساب “تنبلی” یا “دیر زبان باز کردن ارثی” بگذارید. اولین قدم در مواجهه با تاخیر گفتاری، مراجعه فوری برای شنوایی سنجی کودکان است، چرا که کودک باید بشنود تا بتواند صحبت کند.

عدم واکنش به صداهای محیطی

یک نوزاد سالم با شنیدن صدای کوبیده شدن در باید از جا بپرد (رفلکس استارتل). یا کودکی که در اتاق دیگر است، باید وقتی صدایش می کنید واکنش نشان دهد. اگر حس می کنید فرزندتان نسبت به صداهای محیط بی تفاوت است یا صداهای آرام را نمی شنود، باید تست شنوایی سنجی کودکان انجام شود.

بلند کردن صدای تلویزیون و تبلت

آیا مدام مجبورید صدای تلویزیون را کم کنید در حالی که فرزندتان اصرار دارد آن را زیاد کند؟ یا موقع تماشای کارتون خیلی نزدیک به تلویزیون می نشیند؟ این رفتارها، به خصوص اگر همراه با گفتن مداوم “چی؟” یا “هان؟” باشد، از نشانه های بارز نیاز به ارزیابی شنوایی است.

عفونت های مکرر گوش و سرماخوردگی

کودکانی که زیاد سرما می خورند یا سابقه عفونت گوش میانی دارند، بسیار مستعد تجمع مایع پشت پرده گوش هستند. این مایع می تواند باعث کم شنوایی موقت شود که اگر طولانی شود، روی گفتار تاثیر می گذارد. در این شرایط، بررسی وضعیت گوش میانی توسط متخصص شنوایی سنجی کودکان ضروری است.

در کلینیک تخصصی چه تست هایی روی فرزندمان انجام می شود؟

وقتی به یک مرکز تخصصی مراجعه می کنید، نباید نگران درد یا اذیت شدن فرزندتان باشید. تجهیزات شنوایی سنجی کودکان به گونه ای طراحی شده اند که کاملاً غیرتهاجمی و بدون درد باشند. بسته به سن کودک، روش های مختلفی استفاده می شود.

آزمون گسیل های صوتی (OAE) برای نوزادان

این رایج ترین تستی است که برای نوزادان، حتی در حالت خواب، انجام می شود. یک پروب کوچک نرم داخل گوش قرار می گیرد و صداهای آرامی پخش می کند. دستگاه منتظر می ماند تا پاسخ حلزون گوش (پژواک صوتی) را دریافت کند. این مرحله از شنوایی سنجی کودکان بسیار سریع است و سلامت حلزون گوش را تایید می کند.

آزمون پاسخ شنوایی ساقه مغز (ABR)

این دقیق ترین تست موجود برای تعیین میزان کم شنوایی در نوزادان و کودکان سخت آزمون است. در این روش، الکترودهایی شبیه نوار قلب روی سر نوزاد در حال خواب چسبانده می شود. این دستگاه امواج مغزی را در پاسخ به صدا ثبت می کند و به ما می گوید که عصب شنوایی تا چه حد سالم کار می کند. بسیاری از والدین هنگام مراجعه به یک مرکز شنوایی سنجی کودکان در تهران یا سایر شهرها، برای تشخیص قطعی سراغ این تست می روند.

ادیومتری رفتاری و بازی درمانی (VRA و Play Audiometry)

برای کودکان بالای ۶ ماه تا ۵ سال که بیدار و هوشیار هستند، تست ها به صورت بازی انجام می شود.

• روش VRA: کودک با شنیدن صدا سرش را برمی گرداند و یک عروسک جذاب برای تشویق او روشن می شود.
• روش بازی (Play Audiometry): به کودک یاد می دهند هر وقت صدای بوق را شنید، یک مهره داخل ظرف بیندازد. این روش دقیق ترین آستانه شنوایی را در فرآیند شنوایی سنجی کودکان خردسال مشخص می کند.

چگونه کودک را برای یک جلسه موفق آماده کنیم؟

برای اینکه نتایج تست دقیق باشد و مجبور به تکرار آن نشوید، آمادگی کودک بسیار مهم است.

• برای نوزادان: کلید موفقیت در تست های OAE و ABR، “خواب عمیق” است. سعی کنید نوزاد را قبل از مراجعه کمی بیدار و خسته نگه دارید. در کلینیک به او شیر دهید و پوشکش را عوض کنید تا راحت بخوابد.
• برای کودکان نوپا: با او صحبت کنید و بگویید قرار است یک بازی انجام دهیم. بگویید قرار است “گوش هایت را قوی کنیم” یا “صدای فضایی بشنویم”. از کلمه “درد” یا “دکتر” استفاده نکنید تا استرس نگیرد. انتخاب یک کلینیک شنوایی سنجی کودکان که محیطی شاد و کودکانه دارد نیز تاثیر زیادی در همکاری کودک خواهد داشت.

آیا نتیجه غیرنرمال یعنی ناشنوایی همیشگی؟

شنیدن اینکه فرزندتان در تست رد شده، ترسناک است؛ اما وحشت نکنید. در بسیاری از موارد، رد شدن در مرحله اول شنوایی سنجی کودکان به دلایل ساده ای مثل وجود جرم گوش، مایع پشت پرده گوش (ناشی از سرماخوردگی) یا حتی بی قراری نوزاد حین تست است. در این موارد، متخصص تست را دو هفته بعد تکرار می کند و اغلب مشکل برطرف شده است.

حتی اگر کم شنوایی دائمی تشخیص داده شود، باز هم جای امیدواری بسیار زیاد است….

امروزه با تشخیص زودهنگام از طریق شنوایی سنجی کودکان و استفاده از سمعک های پیشرفته یا کاشت حلزون در سنین پایین، این کودکان می توانند مهارت های گفتاری و زبانی کاملاً نرمالی پیدا کنند و در مدارس عادی درس بخوانند. نکته کلیدی، تشخیص به موقع و شروع مداخله درمانی قبل از ۶ ماهگی است.

اهمیت انتخاب یک مرکز تخصصی کودکان

تجهیزات و مهارت مورد نیاز برای تست کودکان با بزرگسالان کاملاً متفاوت است. یک شنوایی شناس اطفال باید صبر و حوصله زیادی داشته باشد و بداند چگونه با کودک بازی کند تا او را برای تست ترغیب نماید. اگر در پایتخت زندگی می کنید، پیدا کردن یک مرکز شنوایی سنجی کودکان در تهران که امکانات تخصصی مثل اتاقک استاندارد (اکوستیک) و دستگاه های ABR پیشرفته داشته باشد، برای دستیابی به نتایج قابل اعتماد بسیار مهم است.

یک نگاه کلی به روند رشد شنوایی در کودکان

جدول زیر به شما کمک می کند تا رفتارهای شنیداری فرزندتان را با استانداردهای رشدی مقایسه کنید. اگر هر کدام از این رفتارها را مشاهده نکردید، حتماً برای شنوایی سنجی کودکان مراجعه کنید.

سن کودک	واکنش مورد انتظار به صدا
بدو تولد تا ۳ ماهگی	با صدای بلند از جا می پرد، با صدای آشنا آرام می شود.
۴ تا ۶ ماهگی	سرش را به سمت منبع صدا می چرخاند، به اسباب بازی های صدادار علاقه دارد.
۷ تا ۱۲ ماهگی	اسم خودش را می شناسد، کلمات ساده مثل “دَدَ” یا “ماما” می گوید.
۱ تا ۲ سالگی	دستورات ساده را اجرا می کند، به تصاویر کتاب اشاره می کند.

لطفا به این نکته مهم هم توجه کنید

به یاد داشته باشید که حس شنوایی، پنجره ای رو به دنیاست که باید همیشه شفاف و باز بماند. هیچ شکی را در مورد شنوایی فرزندتان کوچک نشمارید. هزینه و زمانی که برای شنوایی سنجی کودکان صرف می کنید، سرمایه گذاری برای آینده ای است که در آن فرزندتان بتواند به راحتی بشنود، بیاموزد و با دنیا ارتباط برقرار کند. آرامش خیال شما و سلامت کودک تان، ارزش این پیگیری را دارد.

به مقالات زیر سر بزنید :

• چگونه بهترین سمعک را برای کودکانمان تهیه کنیم ؟
• درمان خانگی گوش درد در کودکان و بزرگسالان
• علت وزوز گوش سمت چپ چیست ؟
• تست شنوایی آنلاین چگونه است ؟
• همه چیز درباره اهمیت غربالگری شنوایی نوزادان

سوالات متداول و پاسخ های کوتاه